digoron.org

Oset Dil Yapısı ve Farklılıkları

Oset Dil Yapısı ve Farklılıkları
OSET DİLİ
AVRUPA HİND DİLLERİNİN ORTA İRANİ AİLESİ KUZEY DOĞU GURUBUNA GİREN BİR DİLDİR.
OSET DİLİNDEKİ LEHÇELER.
  1. İRONCA
  2. DİGORONCA
Osetlerin %70’i İron, %30’u Digoron’dur.
İron lehçesi Osetlerin aynı zamanda edebiyat dilidir.
Oset dilinde iki adet lehçenin yanında 3 adet de şive vardır.
  1. TUALLAG
  2. ÇIŞAYNAP
  3. KUDAYRAG
Bunlardan TUALLAG ile ÇIŞAYNAG şivesi birbirine daha yakındır.
KUDAYRAG şivesi bunlardan daha uzaktır. Bazıları bu şivenin üçüncü bir lehçe olduğunu savunmaktadır.
BU ÜÇ ŞİVENİN ANLAŞILMASI İÇİN ÖRNEK
TUALLAG İRON                                               
Ademen şe şehcın fıdte
Sarey fenıkme tezıns
Mahmete helın bıttırte
Sarı ahşette kenıns
Işkenem ne tırışa
Zilleyı nomey
Ruhşme enejiveg
Somut engomey
TSEGATON İRON
Ademen şe şehcın fıdte
Sarey fenıkme tezıns
Mahmete helın bıttırte
Sarı ahşette kenıns
Işkenem ne tırışa
Zilleyı nomey
Ruhşme enejiveg
Somut engomey
ÇIŞAYNAG İRON
Ademen se tsehcın fıdte
Tsarey fenıkme tetzınts
Mahmeta helın bıttırte
Tsarı ahsette kenınts
Iskenem ne tırısa
Dzılleyi nomey
Ruhsme eneziveg
Tsomut engomey
KUDAYRAG İRON
Ademen se şehcın fıdte
Şarey fenıkme tezınç
Mahmeta helın bıttırte
Şarı ahsette kenınç
Iskenem ne tırısa
Zılleyi nomey
Ruhsme eneziveg
Çomut engomey
İSKİT VE SARMATLARIN KONUŞTUĞU DİL
Abra      –            Arv
Agar      –            Eger
Akasa     –            Egaş
Amay    –             Amayın
Araz       –             Arazın
Ardar    –             Eldar
Arma     –             Arm
Arsa       –             Arş
Arta       –             Ard
Asta       –             Aşt
Avd        –             Avd
Bad        –             Badın
Basta     –             Beşte
Bınc       –            Bınz
Bor         –            Bur
Brata      –            Ervad
Cagar    –             Tseger
Cong     –             Tsong
Carma   –             Tsarm
Dunta  –             Dentag
Danu     –             Don
Dar         –             Darın
Dasa      –             Deş
Dvara    –             Duvar
Farna    –             Farn
Fid         –             Fid
Furt       –            Fırt
Gauna   –            Gun ( Kıl )
Gaus       –            Gus ( Kulak )
Huma    –             Hum ( Tarla )
Hvar      –             Hur ( Güneş )
Hvan     –             Honın ( Davet )
Hvarz    –             Horj
Koma    –             Kom
Kafa       –             Kef
Kas         –            Keşın
Kazar     –            Hezar
Liman   –            Limen
Madu    –             Mıd
Mang    –             Meng
Mar        –             Marın
Marz      –             Merjın
Masta  –             Meştı
Mata     –             Mad
Mizda  –             Mıjd
Nama    –             Nom
Nava     –            Neveg
Nıh         –            Nıh ( Tırnak )
Ors          –            Urs – Vırş
Os          –             Vose – Vış
Pada      –             Fed
Panti     –             Fendag
Parsu    –             Furs ( Farş )
Rauhsa –             Ruhş
Ravag    –             Reveg – Rog
Ray        –             Reyın
Raz         –             Arajın
Saka      –             Sag – Şag
Sata       –            Sede – Şede
Sav         –            Sau – Şav
Stura     –            Stır – Iştır
Sugda  –             Sıgdeg – Şığdeg
Suhra    –             Sırh ( Kırmızı )
Tap        –             Tavın
Tars       –             Terşın
Hara      –             Hereg ( Eşek )
Hod       –             Hudın ( Gülmek )
Hısarta –             Hsar ( Ehşar )
Zarant   –             Jerond
Zevak    –             Ziveg – Jiveg
ALAN DİLİ
Alanlardan çok fazla yazılı belge ve kelime kalmadı. 1200 yıllarından kalma ZELENCUK YAZITLARI’NDA Grek harfleri ile şu sözler okunabildi.
                Ta pan huarz      –             De bon horj
                Kinza                    –             Çınz ( Gelin )
                Fsina                    –             Efşin
                Farn                                      –             Farn
                Seunge                                –             Şavcın
14. Asırda hristiyanlıkla ilgili bir kitapta Alanca şu kelimelere rastlanmakta;
                Avdi ser                              –             Hafta başı
                Stır                                        –             Büyük
                Astemak pan                    —             Sekizinci gün
                Farn                                      –             Farn
                Zarin kam                           –             Jarın kom
Yine ZELENCUK YAZITLARI’NDA bir mezar taşında şöyle bir metine rastlanmıştır;
                Sakbiri furt, Begatır        –             Begatırı furt anbalan
                Anbalanı furt, lag
Özeti : Anbalan’ın oğlu lakanın mezar taşı
DİL ÖLÜMÜ
Bir dili, anadil olarak konuşan kimse kalmadığı zaman DİL ÖLÜMÜ söz konusu olur.
Eğer bir dil 50 yaşın üzerinde ve de 25 ve 50 yaşlar arasındaki yaş gurubunda, yarı konuşuculara sahipse, ve de 25 yaş altındaki yaş gurubunda bu dili konuşan kimse kalmamışsa o zaman bu dil ebeveynlerden çocuklara aktarımının mümkün olmayacağı için
( MORİBUND ) yani yarı ölü sayılır.
Üst yaşlardan yüzbinlerce konuşanı olsa dahi, dilin yok olması, ancak ve ancak tüm güçlerin seferberliği ve bu çabanın genel desteği ile engellenebilir.
BU DURUMDA YAPILACAK TEK BİRŞEY VARDIR.
Kendisini Oset aydını sayan ya da gören herkesin çok acil olarak
OSET DİLİNİ KURTARMA SEFERBERLİĞİNE KATILMASI GEREKİR.
BU SEFERBERLİK YAPILMAZSA NE OLUR ?
DİL ÖLÜR !
DİL ÖLÜRSE NE OLUR DİYE BİR SORU SORULURSA
1- ) Bu dili konuşan hiç kimse özel yaşamında ve toplumsal hayatında kendisini kendi dili ile ifade edemez.
2- ) Böylece her dil konuşanı, hem kültürel tarihini hem de tarihi kimliğini kaybeder.
İlhan Tekin
ZİYARETÇİ YORUMLARI - 1 YORUM
  1. ASLI AKÇİN dedi ki:

    BEN İRONCAYI ÖĞRENMÖESEN VEFATMI EDEMEM Kİ. KESİN ÖĞRENİCEĞİM İRONCAYI OBENİM KÖKENİMDİR AŞAĞILIK FALANDEĞİLKİ.

BİR YORUM YAZ

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

Yandex.Metrica