digoron.org

Oset Dil Yapısı ve Farklılıkları

    Oset Dil Yapısı ve Farklılıkları
    OSET DİLİ
    AVRUPA HİND DİLLERİNİN ORTA İRANİ AİLESİ KUZEY DOĞU GURUBUNA GİREN BİR DİLDİR.
    OSET DİLİNDEKİ LEHÇELER.
    1. İRONCA
    2. DİGORONCA
    Osetlerin %70’i İron, %30’u Digoron’dur.
    İron lehçesi Osetlerin aynı zamanda edebiyat dilidir.
    Oset dilinde iki adet lehçenin yanında 3 adet de şive vardır.
    1. TUALLAG
    2. ÇIŞAYNAP
    3. KUDAYRAG
    Bunlardan TUALLAG ile ÇIŞAYNAG şivesi birbirine daha yakındır.
    KUDAYRAG şivesi bunlardan daha uzaktır. Bazıları bu şivenin üçüncü bir lehçe olduğunu savunmaktadır.
    BU ÜÇ ŞİVENİN ANLAŞILMASI İÇİN ÖRNEK
    TUALLAG İRON                                               
    Ademen şe şehcın fıdte
    Sarey fenıkme tezıns
    Mahmete helın bıttırte
    Sarı ahşette kenıns
    Işkenem ne tırışa
    Zilleyı nomey
    Ruhşme enejiveg
    Somut engomey
    TSEGATON İRON
    Ademen şe şehcın fıdte
    Sarey fenıkme tezıns
    Mahmete helın bıttırte
    Sarı ahşette kenıns
    Işkenem ne tırışa
    Zilleyı nomey
    Ruhşme enejiveg
    Somut engomey
    ÇIŞAYNAG İRON
    Ademen se tsehcın fıdte
    Tsarey fenıkme tetzınts
    Mahmeta helın bıttırte
    Tsarı ahsette kenınts
    Iskenem ne tırısa
    Dzılleyi nomey
    Ruhsme eneziveg
    Tsomut engomey
    KUDAYRAG İRON
    Ademen se şehcın fıdte
    Şarey fenıkme tezınç
    Mahmeta helın bıttırte
    Şarı ahsette kenınç
    Iskenem ne tırısa
    Zılleyi nomey
    Ruhsme eneziveg
    Çomut engomey
    İSKİT VE SARMATLARIN KONUŞTUĞU DİL
    Abra      –            Arv
    Agar      –            Eger
    Akasa     –            Egaş
    Amay    –             Amayın
    Araz       –             Arazın
    Ardar    –             Eldar
    Arma     –             Arm
    Arsa       –             Arş
    Arta       –             Ard
    Asta       –             Aşt
    Avd        –             Avd
    Bad        –             Badın
    Basta     –             Beşte
    Bınc       –            Bınz
    Bor         –            Bur
    Brata      –            Ervad
    Cagar    –             Tseger
    Cong     –             Tsong
    Carma   –             Tsarm
    Dunta  –             Dentag
    Danu     –             Don
    Dar         –             Darın
    Dasa      –             Deş
    Dvara    –             Duvar
    Farna    –             Farn
    Fid         –             Fid
    Furt       –            Fırt
    Gauna   –            Gun ( Kıl )
    Gaus       –            Gus ( Kulak )
    Huma    –             Hum ( Tarla )
    Hvar      –             Hur ( Güneş )
    Hvan     –             Honın ( Davet )
    Hvarz    –             Horj
    Koma    –             Kom
    Kafa       –             Kef
    Kas         –            Keşın
    Kazar     –            Hezar
    Liman   –            Limen
    Madu    –             Mıd
    Mang    –             Meng
    Mar        –             Marın
    Marz      –             Merjın
    Masta  –             Meştı
    Mata     –             Mad
    Mizda  –             Mıjd
    Nama    –             Nom
    Nava     –            Neveg
    Nıh         –            Nıh ( Tırnak )
    Ors          –            Urs – Vırş
    Os          –             Vose – Vış
    Pada      –             Fed
    Panti     –             Fendag
    Parsu    –             Furs ( Farş )
    Rauhsa –             Ruhş
    Ravag    –             Reveg – Rog
    Ray        –             Reyın
    Raz         –             Arajın
    Saka      –             Sag – Şag
    Sata       –            Sede – Şede
    Sav         –            Sau – Şav
    Stura     –            Stır – Iştır
    Sugda  –             Sıgdeg – Şığdeg
    Suhra    –             Sırh ( Kırmızı )
    Tap        –             Tavın
    Tars       –             Terşın
    Hara      –             Hereg ( Eşek )
    Hod       –             Hudın ( Gülmek )
    Hısarta –             Hsar ( Ehşar )
    Zarant   –             Jerond
    Zevak    –             Ziveg – Jiveg
    ALAN DİLİ
    Alanlardan çok fazla yazılı belge ve kelime kalmadı. 1200 yıllarından kalma ZELENCUK YAZITLARI’NDA Grek harfleri ile şu sözler okunabildi.
                    Ta pan huarz      –             De bon horj
                    Kinza                    –             Çınz ( Gelin )
                    Fsina                    –             Efşin
                    Farn                                      –             Farn
                    Seunge                                –             Şavcın
    14. Asırda hristiyanlıkla ilgili bir kitapta Alanca şu kelimelere rastlanmakta;
                    Avdi ser                              –             Hafta başı
                    Stır                                        –             Büyük
                    Astemak pan                    —             Sekizinci gün
                    Farn                                      –             Farn
                    Zarin kam                           –             Jarın kom
    Yine ZELENCUK YAZITLARI’NDA bir mezar taşında şöyle bir metine rastlanmıştır;
                    Sakbiri furt, Begatır        –             Begatırı furt anbalan
                    Anbalanı furt, lag
    Özeti : Anbalan’ın oğlu lakanın mezar taşı
    DİL ÖLÜMÜ
    Bir dili, anadil olarak konuşan kimse kalmadığı zaman DİL ÖLÜMÜ söz konusu olur.
    Eğer bir dil 50 yaşın üzerinde ve de 25 ve 50 yaşlar arasındaki yaş gurubunda, yarı konuşuculara sahipse, ve de 25 yaş altındaki yaş gurubunda bu dili konuşan kimse kalmamışsa o zaman bu dil ebeveynlerden çocuklara aktarımının mümkün olmayacağı için
    ( MORİBUND ) yani yarı ölü sayılır.
    Üst yaşlardan yüzbinlerce konuşanı olsa dahi, dilin yok olması, ancak ve ancak tüm güçlerin seferberliği ve bu çabanın genel desteği ile engellenebilir.
    BU DURUMDA YAPILACAK TEK BİRŞEY VARDIR.
    Kendisini Oset aydını sayan ya da gören herkesin çok acil olarak
    OSET DİLİNİ KURTARMA SEFERBERLİĞİNE KATILMASI GEREKİR.
    BU SEFERBERLİK YAPILMAZSA NE OLUR ?
    DİL ÖLÜR !
    DİL ÖLÜRSE NE OLUR DİYE BİR SORU SORULURSA
    1- ) Bu dili konuşan hiç kimse özel yaşamında ve toplumsal hayatında kendisini kendi dili ile ifade edemez.
    2- ) Böylece her dil konuşanı, hem kültürel tarihini hem de tarihi kimliğini kaybeder.
    İlhan Tekin
    ZİYARETÇİ YORUMLARI - 1 YORUM
    1. ASLI AKÇİN dedi ki:

      BEN İRONCAYI ÖĞRENMÖESEN VEFATMI EDEMEM Kİ. KESİN ÖĞRENİCEĞİM İRONCAYI OBENİM KÖKENİMDİR AŞAĞILIK FALANDEĞİLKİ.

    BİR YORUM YAZ

    This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

    Yandex.Metrica